Hermeteikn

I handskrift nyttar me “dette” hermeteiknet. På grunn av lettvinte tekniske løysingar i byrjinga av dataalderen (i byrjinga av skrivemaskinalderen?) vart dette teiknet ståande på tastaturet, og Microsoft og sikkert andre har gjort dette teiknet standard i dataskrift. Det er dumt, for det er feil og bryt med norsk typografisk tradisjon. I Noreg og ein del andre land (men slett ikkje alle) skriv me hermeteikn «slik». Det er det me er vane med frå bøker, ikkje sant? Me kjenner det på oss at det eigentleg skal skrivast på denne måten, men det kjem som oftast ikkje automatisk, er mykje arbeid å få til, og so gløymer me å vera medvitne på det når me skriv, og so vert det feil. OpenOffice er unntaket, der kjem dei rette hermeteikna av seg sjølv, men andre stader me skriv, må me setja dei inn sjølv. Det gjer me på denne måten:

Alt+0171 gjev «

Alt+0187 gjev »

Tala må skrivast på nummertastaturet, altso må me som nyttar fangdataar («berbare pd-ar») skru på Num Lk-knappen og nytta det knotete nummertastaturet som står med blå skrift på bokstavtastaturet, eller liknande. Men det er verdt det.

Kulturmjølk

Dårleg målpolitikk av Tine eller ikkje: I dag kom den fyrste nynorske kulturmjølka i hus i Nidaros, og det var stas, sjølv om eg har drukke nynorsk mjølk mange gonger før, både heime og til dømes i Mandal, der dei overraskande nok hadde lettmjølk (eller, sikkert meir korrekt, «TineMjølk Lett»). Men er det lov å skriva «Vendast før bruk» og «Eitt glass»? Kor som er, dette hende altso no i kveld, og det var ganske artig, for heilt tilfeldigvis sende eg eit brev til Tine i dag tidleg der eg skreiv dette:

Hei, eg har lurt på ein ting ei stund: Kvifor står det at nettoinnhaldet i kulturmjølk er 1000 g og ikkje 1 liter, slik det står på andre mjølkekartongar? Og dessutan, kvifor er vekta spesifisert med 4 gjeldande siffer, medan volumet med berre 1? Kvifor skriv de ikkje 1 kg på kulturmjølka eller 1,000 liter på søtmjølka?

Dessutan tykkjer eg at de kunne hatt nynorsk og bokmål på alle mjølkekartongane dykkar. Berre denne løysinga hadde gjeve reell jamstelling hjå Tine mellom dei to språka.

Svaret kom etter 5,5 timar, og lyder slik:

Syrnede produkter – måles i gram

Vi takker for din henvendelse på internett.

Vi setter stor pris på henvendelser fra engasjerte forbrukere. Vi kan
forstå at du stiller spørsmål, da vi nå måler TineMelk Kultur i gram og
ikke liter som tidligere. Alt av syrnede produkter vil nå bli merket på
samme måte, da gram er et mer nøyaktig mål. Vår kvalitetsskontroll måles
alltid i gram, da dette er en mer sikker og nøyaktig måte enn å måle i
liter. Ved å oppgi gram vil det også gjøre det enklere for våre forbrukere
å kontrollere innholdet selv. Takk for at du kontaktet oss.

Då var dét oppklåra òg.

Eit illustrasjonsbilete:

Kor og kvar

Tilhøvet mellom “kor” og “kvar” er interessant. I nynorsk heiter det “ta kvar si appelsin”, “kvar bur du” og “eg kjem om tre/tri kvarter”. Til vanleg plar eg å seia “ta kvar si appelsin”, “kor bur du” og “eg kjeme om tri kvarter”. Eg har eit syskenbarn som likar å seia “ta kor si abbelsin” som døme på gamal suldalsdialekt, og det høyrest unekteleg litt rart og gamaldags ut. Men i påskeferien høyrde eg endå eit tilsvarande brigde i suldalsdialekt, nemleg “eg kjeme om tri korter”.

Kva ser me av dette? Er det verkeleg slik at det opphavleg heiter “kor-” på suldalsk (suldølsk?) i nær sagt alle samanhengar der me skriv “kvar-” på nynorsk?

Redigert: Det finst døme på båe desse variantane på internett: “kor si”: Ordtøke frå Hallingdal
“eit korter”: Eit og anna frå ei englandsferd

Ein julevits

- Kvar vart det av jula?

- Eg veit det, her er det tydelege julspor.

 

Å le noko

Vil ein ytra seg verbalt, må ein til dømes seia, kviskra eller ropa det. I intervju i aviser og blad kan ein i tillegg både le og smila noko. Dette kan umogleg vera rett norsk. Å le og smila skal vel ikkje ha objekt? Når eg les til dømes “Nei, vi kan neppe fengsle rektoren for brudd på målloven, ler han”, verkar det unekteleg ganske komisk. Skal han få til å le ei so lang setning, må han ha vore i litt av eit humør, og verkeleg gapskratta, tenkjer eg. Det er so vidt mogleg at ein kan seia at Tore Skoglund ler ein kommentar rett etter ei saftig historie i “Du skal høre mye”, men slikt hender ikkje og passar ikkje i eit vanleg, sakleg intervju. Det er dummare enn når Donald Duck snakkar med lukka nebb, og det seier ikkje lite.

Dette må det verta ein slutt på, og det er ikkje noko å le av!

Engelsksyngjande nordmenn

No skal eg skriva om noko som mange før meg har skrive og snakka om, likevel er det få som gjer noko med det. Eg trur faktisk at eg har ei samla norsk musikkpresse med meg i saka.

Eg er lei av at norske rockegrupper og -artistar syng på engelsk, og då meiner eg vanleg populærmusikk, indiemusikk (omlag alt er jo indie i våre dagar) og liknande. Korleis det er i til dømes metallmusikken, veit eg lite om, og eg bryr meg ikkje. Eg innrømmar sjølvsagt at det finst ein del bra norsk engelskspråkleg musikk, men det hjelper ikkje på poenget mitt. Kva er vitsen med å ikkje syngja på morsmålet? Det eg har oppfatta av grunngjevingar for å syngja på engelsk er:

1. Dei vonar å slå gjennom i utlandet
2. Det vert ei røyndomsflukt, det er som å taka på seg ei maske, og dette gjer det lettare å skriva litt spesielle tekstar.

Det er sjeldan norske artistar får eit internasjonalt gjennombrot, og det er svært optimistisk å satsa på dette. Eg tykkjer tvert om at det er nokso tydeleg kva som er eit suksesskriterium i norsk rock: Syng på norsk. Nesten alle artistane som vert hugsa i årevis etter stordomstida si song på norsk, det er ikkje tilfeldig at alle dei fire store i norsk rock song/syng på norsk. Og nesten alle songane som vert hugsa og sungne i årevis etterpå er på norsk. Grunn 2 er tufta på personlege opplevingar og vanskeleg å argumentera mot.

Det er ikkje berre av politiske grunnar eg er for norsk rock på norsk, eg trur òg at det er taktisk lurt. Eg trur det er nokso normalt å ikkje få med seg ein engelsk tekst like godt som ein norsk tekst, og dimed mistar musikk på engelsk ein dimensjon som musikk på norsk har. Det vert svært viktig å ha ein god melodi å stø seg på, og melodien er det einaste kvalitetskriteriet av di teksten er nesten heilt uviktig. Som dei viste i ein episode av Landeplage: Dei færraste fekk med seg kva Sunday People av Monroes handla om, det var ein god melodi som stod for suksessen. Har ein ein god tekst, kan ein laga ein kjempehit ved å kombinera det med ein sterk melodi. Eller so kan ein laga ein god song av ein god tekst og ein grei melodi. Ein engelsk song med ein grei melodi vert berre kjedeleg, dersom ein ikkje medvite høyrer etter på teksten, og det er ikkje alltid at ein gidd.

Sjølvsagt er det ein fordel å kunna løyna ein svak tekst ved å syngja han på engelsk, då er det ingen som bryr seg, men prøver ein seg med klissete kjærleikssongar på norsk, vert det litt teit, av di folk med eitt skjønar kva ein syng om.

Fleire rockegrupper med litt ambisjonar burde syngja på norsk. Det ville vera eit kjempefortrinn for dei og kjekkare for meg. Eg skjønar ikkje kvifor so få innser det.

Gratis bøker

No gjer eg meg klar til å reisa heimatt. Eg skal køyra bil med flyttelasset, og då er det greitt å førebu seg litt. Eg har kassett- og cd-spelar (med magasin) i bilen, og i tillegg har eg kjøpt ein slik kassett med innline, slik at eg kan spela av mp3-spelarar o.l. gjennom kassettspelaren. Ljoden er meir enn god nok for pinglehøgtalarane mine.

So er det å tenkja over kva eg skal høyra på. Musikk er og har alltid vore bra, og eg har klare cdar, og mp3-spelaren er fullasta. Men noko kan henda endå betre på lange bilturar (som kan verta FOR lange) er ljodbøker. Eg skjønar diverre ikkje slovakisk, so kvar kan eg få tak i noko som er interessant? Internett sjølvsagt. Det finst haugevis av filmar og bøker som er i ålmenneige av di dei er so gamle. Det vil seia at kven som helst kan kopiera dei og distribuera dei, heilt gratis. Hjå Project Gutenberg finst det over 25 000 slike gratis bøker til fri nedlasting i html, txt eller pdf-format, og her er både kjende og ukjende titlar. Eg kan jo ikkje sitja og lesa medan eg køyrer bil, og dei datagenererte ljodbøkene som finst der er ikkje mykje stas å høyra på. Då er det jammen bra at nokon har laga LibriVox. Her kan eg og du lasta ned gratis ljodbøker som er innleste av menneske. Eg trur dei fleste er på engelsk, og det er ikkje meg imot. Det er fleire klassikarar eg har hatt lyst til å lesa i årevis. No har eg lasta ned og brent på cd eller lagt inn på mp3-spelaren desse ljodbøkene: Dr. Jekyll and Mr. Hyde, Frankenstein, Dracula, Alice in Wonderland, The Adventures of Sherlock Holmes og The Memoirs of Sherlock Holmes. Altso slike bøker alle bør ha lese ein eller annan gong i livet. Rett nok høyrde eg ferdig Dr Jekyll and Mr. Hyde medan eg vaska ut, men der er enno nok til mange timar med høyring og køyring på tyske og tsjekkiske motorvegar.