Kulturmjølk

Dårleg målpolitikk av Tine eller ikkje: I dag kom den fyrste nynorske kulturmjølka i hus i Nidaros, og det var stas, sjølv om eg har drukke nynorsk mjølk mange gonger før, både heime og til dømes i Mandal, der dei overraskande nok hadde lettmjølk (eller, sikkert meir korrekt, «TineMjølk Lett»). Men er det lov å skriva «Vendast før bruk» og «Eitt glass»? Kor som er, dette hende altso no i kveld, og det var ganske artig, for heilt tilfeldigvis sende eg eit brev til Tine i dag tidleg der eg skreiv dette:

Hei, eg har lurt på ein ting ei stund: Kvifor står det at nettoinnhaldet i kulturmjølk er 1000 g og ikkje 1 liter, slik det står på andre mjølkekartongar? Og dessutan, kvifor er vekta spesifisert med 4 gjeldande siffer, medan volumet med berre 1? Kvifor skriv de ikkje 1 kg på kulturmjølka eller 1,000 liter på søtmjølka?

Dessutan tykkjer eg at de kunne hatt nynorsk og bokmål på alle mjølkekartongane dykkar. Berre denne løysinga hadde gjeve reell jamstelling hjå Tine mellom dei to språka.

Svaret kom etter 5,5 timar, og lyder slik:

Syrnede produkter – måles i gram

Vi takker for din henvendelse på internett.

Vi setter stor pris på henvendelser fra engasjerte forbrukere. Vi kan
forstå at du stiller spørsmål, da vi nå måler TineMelk Kultur i gram og
ikke liter som tidligere. Alt av syrnede produkter vil nå bli merket på
samme måte, da gram er et mer nøyaktig mål. Vår kvalitetsskontroll måles
alltid i gram, da dette er en mer sikker og nøyaktig måte enn å måle i
liter. Ved å oppgi gram vil det også gjøre det enklere for våre forbrukere
å kontrollere innholdet selv. Takk for at du kontaktet oss.

Då var dét oppklåra òg.

Eit illustrasjonsbilete:

Kor og kvar

Tilhøvet mellom “kor” og “kvar” er interessant. I nynorsk heiter det “ta kvar si appelsin”, “kvar bur du” og “eg kjem om tre/tri kvarter”. Til vanleg plar eg å seia “ta kvar si appelsin”, “kor bur du” og “eg kjeme om tri kvarter”. Eg har eit syskenbarn som likar å seia “ta kor si abbelsin” som døme på gamal suldalsdialekt, og det høyrest unekteleg litt rart og gamaldags ut. Men i påskeferien høyrde eg endå eit tilsvarande brigde i suldalsdialekt, nemleg “eg kjeme om tri korter”.

Kva ser me av dette? Er det verkeleg slik at det opphavleg heiter “kor-” på suldalsk (suldølsk?) i nær sagt alle samanhengar der me skriv “kvar-” på nynorsk?

Redigert: Det finst døme på båe desse variantane på internett: “kor si”: Ordtøke frå Hallingdal
“eit korter”: Eit og anna frå ei englandsferd

Å le noko

Vil ein ytra seg verbalt, må ein til dømes seia, kviskra eller ropa det. I intervju i aviser og blad kan ein i tillegg både le og smila noko. Dette kan umogleg vera rett norsk. Å le og smila skal vel ikkje ha objekt? Når eg les til dømes “Nei, vi kan neppe fengsle rektoren for brudd på målloven, ler han”, verkar det unekteleg ganske komisk. Skal han få til å le ei so lang setning, må han ha vore i litt av eit humør, og verkeleg gapskratta, tenkjer eg. Det er so vidt mogleg at ein kan seia at Tore Skoglund ler ein kommentar rett etter ei saftig historie i “Du skal høre mye”, men slikt hender ikkje og passar ikkje i eit vanleg, sakleg intervju. Det er dummare enn når Donald Duck snakkar med lukka nebb, og det seier ikkje lite.

Dette må det verta ein slutt på, og det er ikkje noko å le av!

Engelsksyngjande nordmenn

No skal eg skriva om noko som mange før meg har skrive og snakka om, likevel er det få som gjer noko med det. Eg trur faktisk at eg har ei samla norsk musikkpresse med meg i saka.

Eg er lei av at norske rockegrupper og -artistar syng på engelsk, og då meiner eg vanleg populærmusikk, indiemusikk (omlag alt er jo indie i våre dagar) og liknande. Korleis det er i til dømes metallmusikken, veit eg lite om, og eg bryr meg ikkje. Eg innrømmar sjølvsagt at det finst ein del bra norsk engelskspråkleg musikk, men det hjelper ikkje på poenget mitt. Kva er vitsen med å ikkje syngja på morsmålet? Det eg har oppfatta av grunngjevingar for å syngja på engelsk er:

1. Dei vonar å slå gjennom i utlandet
2. Det vert ei røyndomsflukt, det er som å taka på seg ei maske, og dette gjer det lettare å skriva litt spesielle tekstar.

Det er sjeldan norske artistar får eit internasjonalt gjennombrot, og det er svært optimistisk å satsa på dette. Eg tykkjer tvert om at det er nokso tydeleg kva som er eit suksesskriterium i norsk rock: Syng på norsk. Nesten alle artistane som vert hugsa i årevis etter stordomstida si song på norsk, det er ikkje tilfeldig at alle dei fire store i norsk rock song/syng på norsk. Og nesten alle songane som vert hugsa og sungne i årevis etterpå er på norsk. Grunn 2 er tufta på personlege opplevingar og vanskeleg å argumentera mot.

Det er ikkje berre av politiske grunnar eg er for norsk rock på norsk, eg trur òg at det er taktisk lurt. Eg trur det er nokso normalt å ikkje få med seg ein engelsk tekst like godt som ein norsk tekst, og dimed mistar musikk på engelsk ein dimensjon som musikk på norsk har. Det vert svært viktig å ha ein god melodi å stø seg på, og melodien er det einaste kvalitetskriteriet av di teksten er nesten heilt uviktig. Som dei viste i ein episode av Landeplage: Dei færraste fekk med seg kva Sunday People av Monroes handla om, det var ein god melodi som stod for suksessen. Har ein ein god tekst, kan ein laga ein kjempehit ved å kombinera det med ein sterk melodi. Eller so kan ein laga ein god song av ein god tekst og ein grei melodi. Ein engelsk song med ein grei melodi vert berre kjedeleg, dersom ein ikkje medvite høyrer etter på teksten, og det er ikkje alltid at ein gidd.

Sjølvsagt er det ein fordel å kunna løyna ein svak tekst ved å syngja han på engelsk, då er det ingen som bryr seg, men prøver ein seg med klissete kjærleikssongar på norsk, vert det litt teit, av di folk med eitt skjønar kva ein syng om.

Fleire rockegrupper med litt ambisjonar burde syngja på norsk. Det ville vera eit kjempefortrinn for dei og kjekkare for meg. Eg skjønar ikkje kvifor so få innser det.